MADDE BAĞIMLILIĞI VE KULLANIMINA KARŞI MÜCADELE EĞİTİMİ

DAHA MUTLU GENÇLİK
GELİŞİM PROJESİ

MADDE BAĞIMLILIĞINDA REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ
Uzm. FATMA UZAMAZ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM FAKÜLTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ

ARALIK, 1999
ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ
Sonlarına geldiğimiz 20. Yüzyılın özellikle ikinci yarısında toplumda hızlı değişmeler olduğunu görmekteyiz. Öyle ki bu değişme hızı patlama sözcüğü ile ifade edilmektedir. Bilgi patlaması, ekonomik patlama, teknoloji patlaması olarak nitelendirilebilmektedir Bu hızlı değişmeler toplumsal yapıyı da etkilemekte, toplumla birlikte insan ilişkileri ve değer yargılan da değişmektedir. Toplumsal değişmeler toplumsal yapıyı da etkilemektedir. Bu değişmeler, bireye bazı psikolojik ve maddi yükümlülükler de getirmektedir. Değişmeye uyum sağlayabilmek için insanların daha fazla eğitilmeleri gerekmektedir.
Eğitim sisteminin bu hızlı değişmelere ayak uyduramaması durumunda bazı olumsuz sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Nicelik yönünden ülkenin eğitilmiş insan gücünde bazı artışlar olsa bile eğitim verilememiş, değişimleri göğüsleyecek insan tipi yetiştirilememişse çağa uymayan bir ülke ve değişmelere karşı tutucu insan tipleri ortaya çıkacaktır.
Toplumsal değişme hızının artması gibi bir çok etken eğitimi, amaç ve fonksiyonları yönünden değişmeye zorlamıştır. Bireyin bilgi ve hali hazırdaki topluma uyum gösteren değil, hızla değişen ve karmaşık hale gelen toplumda ortaya çıkan sorunlarla baş edebilecek ve durmadan değişen çevreye uyum gösterebilecek kimseler olarak yetiştirme ihtiyacı daha çok hissedilmektedir. Geleneksel eğitimde öğrenciye bilgi yükleyerek sadece zihinsel gelişime önem veren anlayış yerini çağdaş anlayışa bırakmıştır.
Çağdaş anlayışa göre eğitim, bireyin bedensel, duygusal, düşünsel ve sosyal yeteneklerinin kendisi ve toplumu için en uygun şekilde geliştirilmesi oluşumudur. Kısaca, bireyin her yönü ile bir bütün olarak kendisi ve toplumu için en uygun düzeyde geliştirilmesi sürecidir.
Çağdaş eğitim anlayışı, eğitim sürecinin amacına ulaşması için okulda yer atan öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanı sıra öğrencilerin gelişimini destekleyici ve eğitimi tamamlayıcı diğer bazı hizmetleri gerekli ve zorunlu kılmaktadır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin ağırlıklı olarak içinde yer aldığı bu hizmetlere "Öğrenci Kişilik Hizmetleri" denmektedir.
Öğrenci kişilik hizmetlerinin amacı, bireyin eğitimden en olumlu bir şekilde yaralanarak, her yönüyle bir bütün olarak gelişmesine ve sağlıklı bir kişilik kazanmasına olanak sağlayacak eğitim ortamı yaratmaktır. Okula böyle bir sorumluluğu yerine getirmek için en uygun ortamı hazırlama işi düşmektedir. Öğrenci kişilik hizmetlerinin; sağlık hizmetleri,sosyal yardım hizmetleri, rehberlik hizmetleri, özel yetiştirme hizmetleri, sosyal ve kültürel hizmetler gibi hizmet alanları vardır.

Sağlık Hizmetleri
• Sağlıkla ilgili önlemleri alma.
• Sağlık eğitimi verme
• Sağlık eğitim ve taramaları yapma.
• Tedavi hizmetleri sağlama

Sosyal Yardım Hizmetleri

• Parasal yardım hizmetleri (burs,kredi gibi)
• İş bulma, ek görev
• Barınma hizmeti
• Beslenme hizmeti
• Ulaşım hizmeti


Rehberlik Hizmetleri
• Psikolojik danışma hizmeti
• Oryantasyon hizmeti
• Bireyi tanıma hizmeti
• Bilgi toplama ve yayma hizmeti
• Yöneltme ve yerleştirme
• İzleme ve değerlendirme

Özel Yetiştirme Hizmetleri
• Başarısızlığı giderici yetiştirme çalışmaları
• Özel yetenekleri geliştirme çalışmaları
• İhtiyaca göre gerekli hazırlık kursları

Sosyal ve Kültürel Hizmetler
• Boş zaman eğitimi verme
• Boş zamanları değerlendirme
• İlgi alanlarına göre etkinlikler planlama ve yürütme (spor, sanat, kültür gibi)

Rehberlik Hizmetleri

1. Psikolojik Danışma Hizmetleri

Psikolojik danışma, bireyin karar verme ve problem çözme ihtiyaçlarını karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesine yardımcı olmak amacıyla bireyle yüz yüze konuşulan psikolojik yardım ilişkisidir. Psikolojik danışma hizmetinden, çeşitli uyum sorunları yaşayan, karar verme güçlüğü gibi problemleri olan öğrencilerin yanı sıra kendini tanımak ve geliştirmek isteyen herkes yararlanabilir. Psikolojik danışma bir süreçtir, bu süreç içinde bireye kendini ve sorunlarını gerçekçi bir gözle görmesi ve uygun çözümler bulması için yardım edilir. Kendine özgü etik kuralları ve kuramsal temelleri vardır.
2. Oryantasyon Hizmeti

Bu hizmet okula yeni başlayan öğrencilere öğretim yılı başında okulu, kuralları ve işleyişi tanıtmak, okul ve çevresinde ihtiyaçlarını nasıl karşılayacakları hakkında bilgi vermeyi içerir.

3.Bireyi Tanıma Hizmeti

Rehberlik hizmetleri içinde öğrencinin gelişimine ve uyumuna yardımcı olabilmek için onu tanımak gereklidir. Bireyin yetenekleri,özellikleri, güçlü ve zayıf yönleri, beklenti ve idealleri aile koşulları, başarı durumu, ilgileri gibi değişik yönleri hakkında bilgiler onun gelişimini izlemek için kullanılır. Bireyi tanımadaki amaç, bireyin kendini tanımasına, kendi güçlü ve zayıf yönleriyle görüp kabul etmesine yardımcı olmaktır. Bu amaçla çeşitli yöntem ve tekniklere başvurulur.

4. Bilgi Toplama ve Yayma Hizmeti
Öğrenci için gerek duyulabilecek her türlü bilgiyi onun yararlanması için sunmak. Öğrencilerin ihtiyaçları doğrultusunda bilgiler toplamak ve öğrencilere bu bilgileri ulaştırmak için yapılan çalışmalar bu hizmet kapsamındadır. Örneğin lise öğrencilerine meslekler hakkında bilgi, üniversiteler hakkında bilgi verme, madde kullanımı ya da madde bağımlılığı konusunda bilgi verme gibi.
Rehberliğin Tanımı
Rehberlikle ilgili bir çok tanım yapılmıştır. Rehberlik için kapsamlı olarak yapılan tanımlardan birisi şöyledir. Rehberlik, bireyin kendini tanıması, anlaması, problemlerini çözmesi, gerçekçi kasarlar alması, kapasitelerini geliştirmesi, çevresine sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilmesi için uzman kişilerce bireye yapılan yardım sürecidir. Rehberliğin tanımında; yardım , süreç, birey, kendini anlama, kendini gerçekleştirme gibin bazı kavramlara yer verilmiştir.
Rehberlik Bir Süreçtir
Rehberlik hizmetlerinin etkili sonuçlar verebilmesi için bir süre gerekmektedir. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Rehberlik yaşamın her döneminde gerek duyulan bir hizmettir.
Rehberlik Bireye Yardım Etme İşidir
Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır. Rehberlik yardımı nasihat etme, yol gösterme yardımı değildir. Yardım alan ve yardım eden arasındaki ilişki çok önemlidir. Rehberlik hizmetlerinin temelinde birey vardır. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği birey öğrencidir. Öğrenci çeşitli kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan kişidir. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir. Rehberlik anlayışında her birey değerlidir. Bütünü ile işe yaramayan bir birey düşünülemez. Rehberlik yardımında bireyin gücüne güvenilir. Bireye yardım edildiği taktirde birey kendi problemlerini çözebilir hale gelebilir.
Rehberlik Bilimsel ve Profesyonel Bir Yardımdır
Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilkeler ve yöntemler vardır. Rehberlik ve psikolojik danışma alanı öğrenime dayalı özel bir uzmanlık alanıdır. Onun için, rehberlik hizmetleri bu alanda yetişmiş uzman kişilerce profesyonel bir düzeyde sunulduğu taktirde etkili olabilir.

Rehberliğin Esası Bireyin Kendini Gerçekleştirmesine Yardım Etmedir

Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. Rehberlik yardımında bireyin kendini anlamasına önem verilir. Bütün özellikleri ile kendini anlayan birey kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir ve bu şekilde çevresine daha dengeli ve sağlıklı bir uyum yapabilir. Özetle bireyin kendini anlaması, problemlerini çözebilmesi, kendine en uygun seçimler yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi, kendi kapasitelerini en uygun bir düzeyde geliştirebilmesi, çevresine sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır.
REHBERLİĞIN AMACI
Rehberliğin amacı, bireyin kendini gerçekleştirmesidir."Bu kavramla, kişide varolan tüm gizil güçlerin, yeteneklerin, kapasitelerin ortaya konması uygulama alanına sokulması, kullanılması ve geliştirilmesi kastedilir. Yani, bireyin her yönüyle kapasitelerini sonuna dek geliştirilmesi, daha verimli ve mutlu bir düzeye ulaşabilmesi kastedilir. Bireyin kendini gerçekleştirmesi uzun bir süreç içinde, aşama aşama sağlanabilecek bir oluşumdur.
REHBERLİĞİN İLKELERİ

1. Her birey seçme özgürlüğüne sahiptir ve saygıya değer bir varlıktır. Rehberlik hizmetlerinin odağında birey vardır.
2. Rehberlik hizmetlerinden yararlanmak gönüllülüğü gerektirir.
3. Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde gizlilik esastır.
4. Rehberlik hizmetlerinin etkili bir biçimde yürütülmesi için tüm ilgililerin katılım, destek ve işbirliği gereklidir.
5. Rehberlik hizmetleri tüm öğrencilere yöneliktir.
6. Rehberlik hizmetleri öğrencilerin tüm yönleriyle geliştirilmelerine yöneliktir.
7. Rehberlik hizmetlerinden tüm hayat boyu yararlanılabilir.
8. Rehberlik hizmetlerinde bireye saygı esastır.
9. Rehberlik hizmetlerinde hem bireye hem topluma karşı sorumluluk söz konusudur.
10. Her okulun rehberlik ihtiyaçları birbirinden farklıdır.
11. Rehberlik hizmetleri eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır.

YARDIM KONULARI

VERİMLİ ÇALIŞMA VE SINAV BECERİLERİ

ZAMANI İYİ KULLANABİLME

ETKİLİ KARAR VERME, PROBLEM ÇÖZME VE PLAN YAPMA BECERİLERİ

KENDINİ TANWA VE KENDİM KABUL.

ETKİLİ İLETİŞİM BECERİLERİ.

MESLEKLER1 TANIMA

KENDİ YETENEK, İLGİ VE KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ İLE ÖĞRENME KONULARI ARASINDA BAĞ KURMA

ÖĞRENME VE ÇALIŞMAYA YÖNELİK OLUMLU TUTUMLAR

TOPLUM HAYATINA UYUM SAĞLAYABİLME VE KATKIDA BULUNMA

İÇİN GEREKLİ SORUMLULUK ALMA
Eğitimde Rehberlik Hizmetlerinin Öğrencilere Katkılan

Öğrencilerin kendi yeteneklerine,güçlü ve zayıf yönlerini ve içinde yaşadığı toplumun özelliklerini ve beklentilerini bilmek ve bilinen noktalar ışığında kendilerini en uygun kararlan vermek ve topluma uyum sağlamak durumundadırlar.
Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri bireysel değerlendirme, psikolojik danışma ve bilgi verme gibi öğrencilere yönelik temel hizmetler yolu ile bireyin kendini ve içinde yaşadığı fizik ve sosyal çevreyi,genel ve özel yeteneklerini,ilgilerini, güçlü ve zayıf yönlerini daha iyi tanımalarına olanak verir. Kişi bu bireysel yardımların ışığında olanakları kendisi ve toplum için en iyi bir şekilde kullanmaya, olumlu yetenek ve ilgilerini daha çok geliştirmeye çalışır. Kendisi ve çevresiyle ilgili gerçekçi bilgilerin ışığı altında geleceğe yönelik amaç ve planlar geliştirir. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri bu konuda bireye yardım eder.


MADDE BAĞIMI.ILIĞIM ÖNLEMEDE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DAMŞMA
HİZMETLERİMN ROLÜ

Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri, bireylerin yaşadıkları madde bağımlılığı gibi sorunlar daha ortaya çıkmadan koruyucu önlemlerin alınması konusunda önemli bir işleve sahiptir. Ruh sağlığının korunması için yapılan çalışmalar rehberlik hizmetlerinin kapsamı içerisindedir. Psikolojik danışma hizmetlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için gerekli ortam oluşturulur ve gerekli koşullar sağlanabilir ise madde bağımlılığı gibi sorunların ortaya çıkmasını önlemede önemli bir adım atılmış olur.
Rehberlik hizmetleri, bilgi verme hizmeti aracılığıyla öğrencilere sigara, alkol ve madde bağımlılığıyla ilgili bilgiler verilebilir. Bu bilgilendirme okul rehber öğretmeni ya da okul yöneticileri tarafından verilebileceği gibi konu ile ilgili uzmanlar okullara davet edilerek bu konularda öğrencilere yönelik konuşmalar yapmaları sağlanabilir. Ayrıca velilere yönelik bilgi verme hizmetine yer verilebilir.
Okullarda sosyal ve kültürel hizmetlere ağırlık verilebilir. Öğrencilerin boş zamanlarını etkin bir şekilde kullanabilmelerine yönelik faaliyetlere yer verilebilir. Öğrencilerin ilgi alanlarına göre etkinlikler düzenlenebilir. Bu etkinlikler kol faaliyetleri içerisinde ele alınabilir. Spor ve sanat etkinliklerine yer verilebilir. Yarışmalar düzenlenebilir. Bütün bunların gerçekleştirilmesi için okulun içinde bulunmuş olduğu koşullar çok önemlidir. İçinde bulunulan koşullar dahilinde hedefler konularak rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ve gerçekçi hedeflerin belirlenmesi önemlidir.
Bireyi tanıma hizmetleri kapsamında öğrencileri tanımak ve sorunları ortaya koymak amacıyla çeşitli testler, problem tarama listeleri, envanterler kullanılmaktadır. Bu yolla öğrencilerin sorunları saptanılarak gerekli hizmetler verilebilir. Psikolojik danışma hizmetleri yoluyla grup ya da bireysel danışma çalışmaları yapılarak öğrencilerin problemlerini daha gerçekçi bir gözle görmelerine ve kendi problemleriyle baş etmelerine yardımcı olunmaktadır. Bu tür koruyucu önlemlerin yanı sıra madde kullanımı ile ilgili bir sorun ortaya çıkmışsa yapılacak çalışmalar, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yanı sıra klinik hizmetleri de kapsar. Ayrıca olayın adli ve idari yönü de vardır. Eğer okullarda madde kullanımıyla ilgili bir sorun ortaya çıkmışsa gerekli tıbbi müdahalenin yapılması için öğrencinin bir sağlık kurumuna sevk edilmesi önemlidir. Gerekli tıbbi müdahalenin yanında psikolojik danışma hizmetleri yoluyla öğrencilere yardımcı olunabilir. Ayrıca sağaltım çalışmaları sonrasında öğrencinin okula ve arkadaşlarına uyumu konusunda rehberlik hizmetleri önemli bir işleve sahiptir.
Okullardaki psikolojik danışma ve rehberlik faaliyetleri içerisinde öğrencilerin kişisel ve sosyal uyumlarını ve yaşam becerilerini geliştirmelerine yönelik uygulamalara yer verilmesi önemlidir. Bu uygulamalar yoluyla öğrencilere, sorunlarını çözme, gerçekçi kararalar verme, sağlıklı iletişim kurma, sosyal becerilerini geliştirmelerine yardımcı olunabilir. Bütün bu çalışmalar; öğretim, yönetim ve öğrenci kişilik hizmetlerinin işbirliği içinde yapılırsa madde bağımlılığı gibi sorunları önlemeye yardımcı olunabilir. Bütün bu hizmetlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için ilgili bütün hizmetlerin işbirliği içinde çalışmaları çok önemlidir.

ÜLKEMİZDEKİ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE
REHBERLİK HİZMETLERİMN DURUMU

Ülkemiz açısından üzüntü veren bir konu hızla değişen bilim çağında, çağı yakalamada önemli olan bir konuda, yarım asır geçmişi olan Öğrenci Kişilik Hizmetleri için yeterli personel yetiştirememiş olmamızdır. Ülkemizde 250 öğrenciye bir danışman olmak üzere, ilköğretim ve orta öğretimde bu gün 65.000 psikolojik danışman ve rehberlik personeline gereksinim olduğu halde okullarda toplam yaklaşık 2500 kadar danışman bulunmaktadır. Bu orana üniversite düzeyindeki öğrenci kişilik hizmetleri dahil değildir.
Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin ağır gelişmesinin önemli nedenlerinden birisi de ilgililerin desteği, yardımı olmadan danışmanların öğrencilerle ilgili sorunları tek başına çözecekmiş gibi yanlış bir algının yer tutması olmuştur. Okulun mevcut güç yapısını temsil eden ve önemli yerleri olan “öğretmen” ve “yöneticilerle” çocuklarla ilgili olan “çevredeki güçlerle” gereken etkileşim ve işbirliği sağlanamamıştır. Öğrenciyi merkez alan çağdaş eğitim görüşleri çerçevesinde konu sadece psikolojik danışma ve rehberlik olarak değil, bunları da içine atacak şekilde öğrenciye katkı getirecek olanakları ve güçleri birleştirecek dinamik ve canlı bir politika izlenmesine gereksinim vardır.
Bu dinamik yaklaşımla ilgili hizmetler grubuna ilişkin tüm sorumluların çocuğun azami düzeyde gelişimine katkılarının ve geniş çerçevede işbirliğinin sağlanması görevi danışmana düşmektedir. Danışmanların, mesleki rol ve etiği çerçevesinde daha aktif ve sosyal bir rol üstlenmesi gerekmektedir. Gençlerin en üst düzeyde yetiştirilmesi çocuk ve gençlerin hızla değişen ve gelişen çağdaş medeniyetin üstüne çıkarılması amaçlan ülkenin amacıdır. Amaç saygın ve temiz olunca danışman bu güç birliğini sağlama rolünde başarılı olacaktır.

KAYNAKLAR
1. Kepçeoğlu, M. (1996) Psikolojik Danışma ve Rehberlik, Ankara, Özdemir Ofset Basın Yayın
2. Kuzgun, Y. (1991) Rehberlik ve Psikolojik Danışma ,Ankara, ÖSYM Yayınlan
3. Özgüven, İ. E. (1999) Çağdaş Eğitimde Psilcolojik Danışma ve Rehberlik, Ankara PDREM Yayınları

Bu bölüme, kendi belirlediginiz konuyla ilgili bir yazı girin.